Na po\u0142udniowo-wschodnich rubie\u017cach Rzeczypospolitej rozci\u0105ga\u0142y si\u0119 bezkresne stepy \u2014 kraina, kt\u00f3r\u0105 \u00f3wcze\u015bni kartografowie i kronikarze nazywali Dzikimi Polami. By\u0142 to \u015bwiat bez wyra\u017anych granic, ledwie zaludniony, napi\u0119ty mi\u0119dzy trzema pot\u0119gami: Polsk\u0105, Chanatem Krymskim i Carstwem Rosyjskim. Nie by\u0142a to spu\u015bcizna Rusi Kijowskiej \u2014 obejmowa\u0142 on ziemie dzisiejszej po\u0142udniowo-wschodniej Ukrainy, po\u0142udniowej Rosji i p\u00f3\u0142nocnego wybrze\u017ca Morza Czarnego.
To w\u0142a\u015bnie na tym pograniczu \u2014 na ziemi niczyj i ziemi wszystkich \u2014 narodzi\u0142a si\u0119 kozaczyzna: jedno z najbardziej fascynuj\u0105cych zjawisk spo\u0142ecznych i militarnych nowo\u017cytnej Europy.<\/p>\n\n\n\n
Kozacy w s\u0142u\u017cbie Rzeczypospolitej<\/strong><\/p>\n\n\n\n Narastaj\u0105ce napi\u0119cia znalaz\u0142y sw\u00f3j dramatyczny fina\u0142 w Powstaniu Chmielnickiego<\/strong> (1648). Wywo\u0142any nim wieloletni konflikt trwale przetasowa\u0142 uk\u0142ad si\u0142 w Europie Wschodniej, otwieraj\u0105c drog\u0119 do ekspansji Rosji na po\u0142udnie i zach\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n Linia czasu: od pogranicza do pa\u0144stwa<\/strong> Quo Vadis Ukraino<\/strong><\/p>\n\n\n\n Obecnie Ukraina gloryfikuje zbrodniarzy, morderc\u00f3w, bandyt\u00f3w spod znaku Bandery.. Przez cztery lata wojny nie potrafi\u0142a wytworzy\u0107 panteonu bohater\u00f3w czy \u201educhowych przyw\u00f3dc\u00f3w narodu\u201d , z kt\u00f3rych przysz\u0142e pokolenia mog\u0142y by by\u0107 dumne.<\/p>\n\n\n\n \u017badne pa\u0144stwo nie osi\u0105gnie wielko\u015bci na k\u0142amstwie i fa\u0142szu. Prawda jest bowiem jedyn\u0105 gwarancj\u0105 bezpiecze\u0144stwa i dobros\u0105siedzkich relacji.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Bogus\u0142aw Ciupka<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Na po\u0142udniowo-wschodnich rubie\u017cach Rzeczypospolitej rozci\u0105ga\u0142y si\u0119 bezkresne stepy \u2014 kraina, kt\u00f3r\u0105 \u00f3wcze\u015bni kartografowie i kronikarze nazywali Dzikimi Polami. By\u0142 to \u015bwiat bez wyra\u017anych granic, ledwie zaludniony, napi\u0119ty mi\u0119dzy trzema pot\u0119gami:…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":557,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[10,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/556"}],"collection":[{"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=556"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/556\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":558,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/556\/revisions\/558"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=556"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=556"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Sk\u0105d przyszli Kozacy<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Dzikie Pola przyci\u0105ga\u0142y ludzi pozbawionych miejsca w feudalnym porz\u0105dku. Zbiegli ch\u0142opi, zubo\u017ca\u0142a szlachta, my\u015bliwi, rybacy, kupcy i awanturnicy \u2014 wszyscy szukali tu wolno\u015bci lub zupe\u0142nie nowego \u017cycia. Pocz\u0105tkowo nie tworzyli \u017cadnej sp\u00f3jnej wsp\u00f3lnoty: \u0142\u0105czy\u0142a ich geograficzna marginalizacja, nie za\u015b wsp\u00f3lna kultura ani tradycja.
Z czasem jednak ta heterogeniczna masa zacz\u0119\u0142a si\u0119 organizowa\u0107. Najwa\u017cniejszym centrum sta\u0142a si\u0119 Sicz Zaporoska<\/strong> \u2014 warowny ob\u00f3z po\u0142o\u017cony za porohami (progami skalnymi) Dniepru, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 zarazem siedzib\u0105 wojskow\u0105 i o\u015brodkiem politycznym wy\u0142aniaj\u0105cej si\u0119 spo\u0142eczno\u015bci kozackiej.
S\u0142owo \u201ekozak” pochodzi z j\u0119zyka tureckiego i oznacza wolnego cz\u0142owieka, w\u0119drowca lub awanturnika \u2014 definicja, kt\u00f3ra celnie opisuje pierwotny charakter tej spo\u0142eczno\u015bci.
Pierwsze wzmianki o kozakach pojawiaj\u0105 si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142ach pod koniec XV wieku. Termin kozaczyzna<\/em> zacz\u0105\u0142 funkcjonowa\u0107 w XVI stuleciu, gdy spo\u0142eczno\u015b\u0107 ta ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 jako wyra\u017ana grupa wojskowo-polityczna. Warto podkre\u015bli\u0107: w XVI i XVII wieku s\u0142owo \u201ekozak” nie oznacza\u0142o przynale\u017cno\u015bci narodowej. By\u0142 to przede wszystkim status spo\u0142eczny i spos\u00f3b \u017cycia. W\u015br\u00f3d kozak\u00f3w dominowali prawos\u0142awni Rusini, ale spotykali si\u0119 tu te\u017c Polacy, Litwini, Tatarzy, Mo\u0142dawianie i reprezentanci wielu innych grup.<\/p>\n\n\n\n
W XVI wieku Polska dostrzeg\u0142a w Kozakach bezcenny atut strategiczny i zacz\u0119\u0142a ich wykorzystywa\u0107 do obrony po\u0142udniowo-wschodnich granic przed najazdami tatarskimi. Powo\u0142ano Kozak\u00f3w rejestrowych<\/strong> \u2014 formacj\u0119 op\u0142acan\u0105 ze skarbu koronnego, wpisan\u0105 do oficjalnego rejestru i podleg\u0142\u0105 Koronie.
System ten ni\u00f3s\u0142 jednak w sobie ziarno konfliktu. W czasach pokoju Rzeczpospolita drastycznie ogranicza\u0142a liczb\u0119 \u017co\u0142nierzy w rejestrze, wstrzymywa\u0142a \u017co\u0142d i nakazywa\u0142a tym, kt\u00f3rzy zostali z niego wykre\u015bleni, powr\u00f3t do uprawy ziemi \u2014 czyli de facto degradacj\u0119 do statusu ch\u0142opa pa\u0144szczy\u017anianego. Dla ludzi, kt\u00f3rzy wybrali wolno\u015b\u0107 stepu i miecz, by\u0142a to g\u0142\u0119boka zniewaga.<\/p>\n\n\n\n
Chronologia napi\u0119\u0107 polsko-kozackich<\/strong>
\u2022 <\/strong>XVI w.<\/strong> \u2014 powo\u0142anie Kozak\u00f3w rejestrowych; pierwsze tarcia wok\u00f3\u0142 liczebno\u015bci rejestru
\u2022 1591\u20131638<\/strong> – seria powsta\u0144 kozackich (Nalewajko, \u017bmaj\u0142o, Pawluk, Ostrjanyn)
\u2022 1648<\/strong> – wybuch Powstania Chmielnickiego; kulminacja konfliktu
\u2022 1654<\/strong> – ugoda perejas\u0142awska; Hetmanat kozacki pod protektoratem Carstwa Rosyjskiego<\/p>\n\n\n\n
Sk\u0105d pochodzi nazwa \u201eUkraina<\/strong>„<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Etymologia s\u0142owa Ukraina<\/strong><\/em> jest kluczem do zrozumienia historii tego regionu. Pochodzi ono od staroruskiego rzeczownika oznaczaj\u0105cego ziemi\u0119 przy granicy<\/em>, kres, pogranicze. St\u0105d w dawnych dokumentach polskich i litewskich spotykamy sformu\u0142owania takie jak \u201eUkraina<\/strong><\/em>polska<\/strong><\/em>” czy \u201eUkraina Rzeczypospolitej<\/strong><\/em>” \u2014 oznaczaj\u0105ce nie odr\u0119bne pa\u0144stwo, lecz geograficzno-administracyjn\u0105 stref\u0119 peryferyjn\u0105 Korony.
Dopiero w XIX wieku, wraz z romantycznym ruchem odrodzenia narodowego, nazwa Ukraina nabra\u0142a nowego, politycznego wymiaru \u2014 zacz\u0119\u0142a oznacza\u0107 zar\u00f3wno terytorium, jak i nar\u00f3d d\u0105\u017c\u0105cy do w\u0142asnej pa\u0144stwowo\u015bci. Proces ten dokonywa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnolegle do analogicznych zjawisk w innych cz\u0119\u015bciach Europy \u015arodkowej i Wschodniej, gdzie upadek dawnych imperi\u00f3w tworzy\u0142 przestrze\u0144 dla nowych to\u017csamo\u015bci narodowych.<\/p>\n\n\n\n
Mi\u0119dzy rewolucj\u0105 a wojn\u0105 \u2014 Ukraina na rozdro\u017cu (1917\u20131939)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Rozpad Imperium Rosyjskiego w 1917 roku rzuci\u0142 Ukrain\u0119 w wir walk o kszta\u0142t granic i charakter w\u0142adzy. Kozacy \u2014 zawsze heterogeniczni \u2014 nie stali si\u0119 jednolit\u0105 si\u0142\u0105 polityczn\u0105. Kozacy Do\u0144scy w du\u017cej mierze walczyli po stronie bia\u0142ych, inne oddzia\u0142y pr\u00f3bowa\u0142y budowa\u0107 autonomi\u0119 kozack\u0105, cz\u0119\u015b\u0107 za\u015b przesz\u0142a na stron\u0119 bolszewik\u00f3w.
Ostatecznie Galicja Wschodnia znalaz\u0142a si\u0119 w granicach odrodzonej Polski, natomiast wi\u0119kszo\u015b\u0107 ziem ukrai\u0144skich wesz\u0142a w sk\u0142ad Zwi\u0105zku Radzieckiego jako Ukrai\u0144ska Socjalistyczna Republika Radziecka. Nowe w\u0142adze sowieckie traktowa\u0142y kozactwo jako relikt dawnego porz\u0105dku i zagro\u017cenie polityczne \u2014 w latach 1919\u20131920 przeprowadzono brutaln\u0105 kampani\u0119 rozkozaczania<\/strong><\/em>, wymierzon\u0105 w tradycyjne struktury i elity kozackie.<\/p>\n\n\n\n
W latach 1932\u20131933 sowiecka Ukraina sta\u0142a si\u0119 aren\u0105 katastrofy humanitarnej bez precedensu \u2014 Ho\u0142odomoru, kt\u00f3ry poch\u0142on\u0105\u0142 od 3 do 5 milion\u00f3w istnie\u0144.Wielki G\u0142\u00f3d 1932\u20131933
Ho\u0142odomor \u2014 sztucznie wywo\u0142any g\u0142\u00f3d b\u0119d\u0105cy skutkiem przymusowej kolektywizacji i polityki eksportu zbo\u017ca \u2014 jest przez ukrai\u0144skich historyk\u00f3w i wiele pa\u0144stw \u015bwiata uznawany za akt ludob\u00f3jstwa. Jego rozmiary i cel pozostaj\u0105 jednym z najbardziej bolesnych punkt\u00f3w ukrai\u0144skiej pami\u0119ci zbiorowej.<\/p>\n\n\n\n
Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i jej ci\u0119\u017car<\/strong><\/p>\n\n\n\n
W 1991 roku, w nast\u0119pstwie rozpadu ZSRR, Ukraina og\u0142osi\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107. By\u0142 to akt za\u0142o\u017cycielski nowego pa\u0144stwa, nie za\u015b restauracja dawnej pa\u0144stwowo\u015bci \u2014 w sensie prawno-historycznym Ukraina uzyska\u0142a w\u00f3wczas niepodleg\u0142o\u015b\u0107 po raz pierwszy jako podmiot prawa mi\u0119dzynarodowego w obecnych granicach.
Trzydzie\u015bci pi\u0119\u0107 lat kszta\u0142towania pa\u0144stwowo\u015bci przynios\u0142o zar\u00f3wno sukcesy \u2014 demokratyczne wybory, rozw\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego, orientacja europejska \u2014 jak i trwa\u0142e wyzwania strukturalne: g\u0142\u0119boko zakorzenion\u0105 korupcj\u0119, oligarchizacj\u0119 gospodarki i s\u0142abo\u015b\u0107 instytucji publicznych. Rewolucja Godno\u015bci ( Majdan) z 2013\u20132014 roku wyrazi\u0142a spo\u0142eczne \u017c\u0105danie zerwania z tym dziedzictwem, uruchamiaj\u0105c jednocze\u015bnie ci\u0105g wydarze\u0144, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do aneksji Krymu przez Rosj\u0119 i wybuchu konfliktu na wschodzie kraju.<\/p>\n\n\n\n
Ukraina prowadzi wojn\u0119 obronn\u0105 od 2022 roku, gdy Rosja przeprowadzi\u0142a pe\u0142noskalow\u0105 inwazj\u0119. Konflikt ten, stawiaj\u0105c kraj wobec egzystencjalnego zagro\u017cenia, sta\u0142 si\u0119 zarazem katalizatorem konsolidacji to\u017csamo\u015bci narodowej \u2014 paradoksalnie przy\u015bpieszaj\u0105c ten sam proces, kt\u00f3ry przez stulecia dokonywa\u0142 si\u0119 powoli na stepach dawnych Dzikich P\u00f3l.<\/p>\n\n\n\n
\u2022 koniec XV w.<\/strong> \u2014 pierwsze wzmianki o kozakach na Dzikich Polach
\u2022 XVI w.<\/strong> \u2014 Sicz Zaporoska; Kozacy rejestrowi Rzeczypospolitej
\u2022 1648<\/strong> \u2014 Powstanie Chmielnickiego; prze\u0142om geopolityczny
\u2022 1654<\/strong> \u2014 ugoda perejas\u0142awska; protektorat rosyjski nad Hetmanatem
\u2022 1795<\/strong> \u2014 III rozbi\u00f3r Polski; ziemie ukrai\u0144skie pod Rosj\u0105 i Austri\u0105
\u2022 1919\u20131920<\/strong> \u2014 rozkozaczanie; walki o granice po I wojnie \u015bwiatowej
\u2022 1932\u20131933<\/strong> \u2014 Ho\u0142odomor
\u2022 1991<\/strong> \u2014 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy
\u2022 2022<\/strong> \u2014 pe\u0142noskalowa inwazja Rosji<\/p>\n\n\n\n
Step jako metafora<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Historia Ukrainy jest histori\u0105 pogranicza \u2014 geograficznego, kulturowego i politycznego. Dzikie Pola by\u0142y przestrzeni\u0105, w kt\u00f3rej styka\u0142y si\u0119 i \u015bciera\u0142y cywilizacje, religie i porz\u0105dki polityczne. Kozaczyzna by\u0142a odpowiedzi\u0105 na to pogranicze: to\u017csamo\u015bci\u0105 zbudowan\u0105 nie na etniczno\u015bci, lecz na wolno\u015bci i marginesie.<\/p>\n\n\n\n
Zrozumienie tej genezy jest niezb\u0119dne, by poj\u0105\u0107 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 Ukrain\u0119 \u2014 pa\u0144stwo, kt\u00f3re do dzi\u015b mierzy si\u0119 z pytaniem o w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, w\u0142asn\u0105 pami\u0119\u0107 i w\u0142asne miejsce mi\u0119dzy Wschodem a Zachodem. Odpowied\u017a na to pytanie kszta\u0142tuje si\u0119 na linii frontu i w decyzjach kolejnych pokole\u0144 Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n