{"id":538,"date":"2026-03-13T19:13:01","date_gmt":"2026-03-13T19:13:01","guid":{"rendered":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/?p=538"},"modified":"2026-03-13T19:13:01","modified_gmt":"2026-03-13T19:13:01","slug":"pogrom-mariawitow-w-strykowie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/2026\/03\/13\/pogrom-mariawitow-w-strykowie\/","title":{"rendered":"Pogrom mariawit\u00f3w w Strykowie?"},"content":{"rendered":"\n

Na cmentarzu parafialnym w Skoszewach Starych znajduje si\u0119 gr\u00f3b pi\u0119ciu m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy 11 marca 1906 r., w pobliskim Strykowie, stracili \u017cycie w religijnych zamieszkach pomi\u0119dzy katolikami i mariawitami.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Cmentarz w Skoszewach Starych. Mogi\u0142a zamordowanych w Strykowie katolik\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/baedekerlodz.blogspot.com\/2021\/04\/wojna-religijna-w-regionie-odzkim.html?utm_source=chatgpt.com<\/p>\n\n\n\n

W 120. rocznic\u0119 tamtych wydarze\u0144 spr\u00f3bujmy zrekonstruowa\u0107 i opisa\u0107 ich przebieg. Opowie\u015b\u0107 t\u0119 wypada rozpocz\u0105\u0107 w ostatnich latach XIX w. W\u00f3wczas to charyzmatyczna Feliksa Magdalena Koz\u0142owska, szlachcianka i bezhabitowa zakonnica z kr\u0119gu b\u0142. o. Honorata Ko\u017ami\u0144skiego, pod wp\u0142ywem doznanych rzekomych objawie\u0144, skupia wok\u00f3\u0142 siebie grup\u0119 m\u0142odych ksi\u0119\u017cy i zakonnic. Ide\u0105 tej wsp\u00f3lnoty, nazywaj\u0105cej si\u0119 mariawitami, jest odnowa \u017cycia religijnego, zw\u0142aszcza kap\u0142a\u0144stwa w duchu franciszka\u0144skim; szerzenie kultu eucharystii, szczeg\u00f3lnie adoracji Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu; propagowanie nabo\u017ce\u0144stwa do Matki Bo\u017cej Nieustaj\u0105cej Pomocy i kult jej obrazu. Mariawiccy ksi\u0119\u017ca w duchu franciszka\u0144skiego ub\u00f3stwa nie pobieraj\u0105 op\u0142at za duszpasterskie pos\u0142ugi i wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 gorliwo\u015bci\u0105, czym zyskuj\u0105 popularno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d wiernych.<\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem mariawityzmu by\u0142 P\u0142ock, gdzie mieszka\u0142a Feliksa Koz\u0142owska. Drugim – pod\u0142\u00f3dzki Niesu\u0142k\u00f3w, gdzie w latach 1903-1905 pos\u0142ugiwa\u0142 ks. Jan Kowalski, p\u00f3\u017aniejszy zwierzchnik mariawit\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W 1903 r. grupa podejmuje starania o legalizacj\u0119 rozrastaj\u0105cego si\u0119 ruchu. Zgromadzenie, dot\u0105d tajne, ujawnia si\u0119 przed biskupami i papie\u017cem, ale przede wszystkim przed wiernymi. W\u0142adze ko\u015bcielne, zar\u00f3wno na szczeblu diecezjalnym, jak i w Watykanie, odrzucaj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 legalizacji ruchu mariawit\u00f3w. Przes\u0105dzaj\u0105 o tym teologiczne w\u0105tpliwo\u015bci odno\u015bnie do tre\u015bci objawie\u0144 Feliksy Koz\u0142owskiej oraz jej kult w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w zgromadzenia, zr\u00f3wnuj\u0105cy j\u0105 z Matk\u0105 Bosk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Dekret \u015awi\u0119tego Oficjum z 4 wrze\u015bnia 1904 r. rozwi\u0105zuje zgromadzenie kap\u0142an\u00f3w mariawit\u00f3w. Ci ostatni podporz\u0105dkowuj\u0105 si\u0119 decyzji, ale nie ustaj\u0105 w staraniach, by przekona\u0107 papie\u017ca do legalizacji ich ruchu. S\u0142u\u017c\u0105 temu kolejne wizyty cz\u0142onk\u00f3w zgromadzenia w Rzymie. W kraju za\u015b mariawici, poddani teraz \u015bcis\u0142ej kontroli w\u0142adz ko\u015bcielnych, do\u015bwiadczaj\u0105 kar kanonicznych za wszelkie przejawy niepos\u0142usze\u0144stwa. Wielu jest suspendowanych i usuwanych z parafii.<\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku 1906 r. mariawiccy ksi\u0119\u017ca podejmuj\u0105 decyzj\u0119 o wypowiedzeniu pos\u0142usze\u0144stwa biskupom i o zwr\u00f3ceniu si\u0119 do papie\u017ca o ponowne rozpatrzenie ich sprawy. Biskupi podejmuj\u0105 decyzj\u0119 o ob\u0142o\u017ceniu zbuntowanych ksi\u0119\u017cy ekskomunik\u0105. Ci za\u015b o wszystkim informuj\u0105 z ambon swoich wiernych, prezentuj\u0105c tak\u017ce tre\u015b\u0107 objawie\u0144 \u201cMateczki\u201d Feliksy Koz\u0142owskiej.<\/p>\n\n\n\n

W efekcie tych dzia\u0142a\u0144 mariawici, ciesz\u0105cy si\u0119 opini\u0105 pobo\u017cnych i popularni w\u015br\u00f3d wiernych ze wzgl\u0119du na niepobieranie op\u0142at za pos\u0142ugi, poci\u0105gaj\u0105 za sob\u0105 lud i ca\u0142e parafie opowiadaj\u0105 si\u0119 po ich stronie. Jest tak szczeg\u00f3lnie tam, gdzie proboszczami s\u0105 ksi\u0119\u017ca prowadz\u0105cy gorsz\u0105cy tryb \u017cycia (pija\u0144stwo, karciarstwo, nieprzestrzeganie celibatu) i zdzieraj\u0105cy z wiernych wysokie op\u0142aty za pos\u0142ug\u0119. Wiele spo\u0142eczno\u015bci dzieli si\u0119 i dochodzi do walk o ko\u015bcio\u0142y pomi\u0119dzy zwolennikami mariawit\u00f3w i wiernymi opowiadaj\u0105cymi si\u0119 za dotychczasowym proboszczem.<\/p>\n\n\n\n

\u0141\u00f3d\u017a i okolice to jeden z o\u015brodk\u00f3w tocz\u0105cej si\u0119 w\u00f3wczas wojny religijnej. Brutalno\u015b\u0107 zaj\u015b\u0107 ma tak\u017ce pod\u0142o\u017ce w \u00f3wczesnej sytuacji spo\u0142eczno-politycznej. Cesarstwo Rosyjskie pogr\u0105\u017cone jest w chaosie rewolucji. W \u0141odzi w czerwcu 1905 r. dochodzi do kilkudniowych walk ulicznych zwanych powstaniem \u0142\u00f3dzkim. Akty terroru i bratob\u00f3jcze starcia pomi\u0119dzy socjalistami i narodowcami s\u0105 na porz\u0105dku dziennym, a bro\u0144 palna jest w nich powszechnie u\u017cywana.<\/p>\n\n\n\n

Stryk\u00f3w to jedna z miejscowo\u015bci, gdzie mariawityzm odni\u00f3s\u0142 spektakularny sukces. Miejscowy proboszcz ks. Antoni Jarosi\u0144ski od lat pozostaje w konflikcie z parafianami. Ci zanosz\u0105 skargi na jego post\u0119powanie do arcybiskupa warszawskiego i staraj\u0105 si\u0119 o jego odwo\u0142anie, p\u00f3ki co bezskutecznie. S\u0105siednie parafie w Niesu\u0142kowie i Dobrej obsadzone s\u0105 przez ksi\u0119\u017cy mariawit\u00f3w, kt\u00f3rzy staj\u0105 si\u0119 popularni tak\u017ce w\u015br\u00f3d Strykowian. Szacuje si\u0119, \u017ce w momencie opisywanych zaj\u015b\u0107 90% chrze\u015bcija\u0144skich mieszka\u0144c\u00f3w miasteczka (50% populacji Strykowa stanowili \u017cydzi) by\u0142o zwolennikami mariawityzmu. Na pocz\u0105tku 1906 r. zniecierpliwieni Strykowianie przej\u0119li ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny, uniemo\u017cliwili wst\u0119p do niego dotychczasowemu proboszczowi i zaprosili do pos\u0142ugi mariawit\u0119 ks. Jana Nowakowskiego.<\/p>\n\n\n\n

Na takim tle spo\u0142ecznym w niedziel\u0119 11 marca 1906 r. dosz\u0142o do zamieszek, w kt\u00f3rych straci\u0142o \u017cycie pi\u0119ciu pochowanych w Skoszewach katolik\u00f3w, a mo\u017cliwe, \u017ce ofiar by\u0142o wi\u0119cej, gdy\u017c w relacjach prasowych pojawiaj\u0105 si\u0119 informacje tak\u017ce o zmar\u0142ych w wyniku odniesionych ran. Sprawa nie znalaz\u0142a fina\u0142u s\u0105dowego zatem skazani jeste\u015bmy na odtworzenie wydarze\u0144 w oparciu o doniesienia prasowe. Te za\u015b r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 znacznie, w zale\u017cno\u015bci od tego czy pochodz\u0105 z periodyk\u00f3w mariawickich, czy innych. Bezsporne jest, \u017ce ofiarami zaj\u015bcia byli katolicy, ich liczba oraz miejsce zdarzenia – gospoda przy drodze prowadz\u0105cej ze Strykowa na Zgierz.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: materia\u0142y w\u0142asne autora<\/p>\n\n\n\n

Ustalenia prasy bezpo\u015brednio po zaj\u015bciu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0141\u00f3dzka gazeta \u201cRozw\u00f3j\u201d wst\u0119pnie poinformowa\u0142a o tragedii w Strykowie nazajutrz po zdarzeniu, zapowiadaj\u0105c jednocze\u015bnie wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w w kolejnym wydaniu. Z materia\u0142u opublikowanego 13 marca wynikaj, \u017ce w feraln\u0105 niedziel\u0119 mia\u0142 odby\u0107 si\u0119 w Strykowie ingres nowego proboszcza. Nieakceptowanego przez parafian ks. Jarosi\u0144skiego zast\u0105pi\u0107 mia\u0142 ks. Wieczorek. Ta decyzja arcybiskupa warszawskiego mocno by\u0142a sp\u00f3\u017aniona, a ko\u015bci\u00f3\u0142 od kilku tygodni znajdowa\u0142 si\u0119 pod wp\u0142ywem mariawit\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Z tej okazji do Strykowa przyby\u0142 znany mariawicki kaznodzieja ze Zgierza ks. J\u00f3zef P\u0105gowski. Odprawi\u0142 w ko\u015bciele msz\u0119, a podczas kazania zach\u0119ca\u0142 mariawit\u00f3w do stawienia oporu. Ci ostatni, stanowi\u0105c w Strykowie wi\u0119kszo\u015b\u0107, nie dopu\u015bcili nowego proboszcza do ko\u015bcio\u0142a i ks. Wieczorek odjecha\u0142 nie obj\u0105wszy parafii.<\/p>\n\n\n\n

Na maj\u0105c\u0105 odby\u0107 si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 przybyli tak\u017ce katolicy z \u0141odzi i okolicznych miejscowo\u015bci, aby pom\u00f3c miejscowym we wprowadzeniu nowego pasterza. Po tym, jak ks. Wieczorek wyjecha\u0142 ze Strykowa, tak\u017ce oni opu\u015bcili miasteczko, kieruj\u0105c si\u0119 drog\u0105 w stron\u0119 Zgierza.<\/p>\n\n\n\n

We wst\u0119pnej relacji z 12 marca \u201cRozw\u00f3j\u201d poda\u0142, \u017ce krwawe zaj\u015bcia wywo\u0142a\u0142 strza\u0142 oddany w kierunku odje\u017cd\u017caj\u0105cego ze Strykowa mariawickiego ksi\u0119dza. Z kolei rozszerzony materia\u0142 z 13 marca, informuje, \u017ce katolicy powracaj\u0105cy do \u0141odzi natkn\u0119li si\u0119 na zmierzaj\u0105c\u0105 w kierunku Strykowa gromad\u0119 ludzi, kt\u00f3rzy zaatakowali ich kijami.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug tej wersji, uciekaj\u0105cy katolicy zabarykadowali si\u0119 w miejscowej gospodzie. Mariawici wezwali stra\u017c po\u017carn\u0105, alarmuj\u0105c o rzekomym po\u017carze wewn\u0105trz budynku. Stra\u017cacy, wprowadzeni w b\u0142\u0105d przez atakuj\u0105cych, podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 dostania si\u0119 do wn\u0119trza przez dach. T\u0105 drog\u0105 nast\u0119pnie mariawici zacz\u0119li atakowa\u0107 znajduj\u0105cych si\u0119 w \u015brodku katolik\u00f3w. Ci ostatni zmuszeni byli wyj\u015b\u0107 na zewn\u0105trz. Pad\u0142y strza\u0142y z obu stron. Na miejscu kijami zat\u0142uczonych zosta\u0142o sze\u015bciu katolik\u00f3w. Ponad dwudziestu zosta\u0142o rannych, w tym pi\u0119ciu ci\u0119\u017cko.<\/p>\n\n\n\n

Dziennik \u201cGoniec \u0141\u00f3dzki\u201d w dniu 14 marca 1906 r. zamie\u015bci\u0142 relacj\u0119 bardzo podobn\u0105. Dodatkowymi elementami s\u0105 informacje o nastrojach panuj\u0105cych w\u015br\u00f3d mariawickich wiernych w Strykowie. W okresie poprzedzaj\u0105cym opisywane wydarzenie lud mariawicki miasteczka emocjonowa\u0142 si\u0119 rzekomym cudem. Chrystusowi wisz\u0105cemu na krzy\u017cu w prezbiterium ko\u015bcio\u0142a mia\u0142a spuchn\u0105\u0107 twarz, co wywo\u0142a\u0142o religijne wzmo\u017cenie i t\u0142umne modlitwy i adoracje. W dniu tragedii za\u015b, mi\u0119dzy zgromadzonymi w ko\u015bciele mariawitami mia\u0142a rozej\u015b\u0107 si\u0119 pog\u0142oska, \u017ce w\u015br\u00f3d przyby\u0142ych do Strykowa katolik\u00f3w znajduje si\u0119 antychryst. Zdaniem autora, to wywo\u0142a\u0142o niezwyk\u0142e okrucie\u0144stwo mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy nie tylko zamordowali przybysz\u00f3w, ale nie wykazali \u017cadnej empatii dla rannych, kt\u00f3rych umieszczono w miejscowym areszcie, nie dopuszczaj\u0105c do nich lekarza, nie podaj\u0105c nawet wody. Dw\u00f3ch spo\u015br\u00f3d nich nie prze\u017cy\u0142o tak sp\u0119dzonej nocy.<\/p>\n\n\n\n

Najszersz\u0105 relacj\u0119 z opisywanych wydarze\u0144 zamie\u015bci\u0142y 24 marca krakowskie \u201cNowo\u015bci Ilustrowane\u201d. Gazeta publikuje identyczne informacje co do okoliczno\u015bci zdarzenia. Odno\u015bnie do roli odegranej przez stra\u017c po\u017carn\u0105, podaje opini\u0119, \u017ce mog\u0142a by\u0107 ona w zmowie z mariawitami i czynnie wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w walce ze znajduj\u0105cymi si\u0119 w gospodzie katolikami. Wed\u0142ug \u201cNowo\u015bci\u201d ca\u0142a tragedia rozegra\u0142a si\u0119 wewn\u0105trz gospody. Gazeta podaje szczeg\u00f3\u0142y, takie jak informacja, \u017ce napastnik\u00f3w wspiera\u0142 str\u00f3\u017c kolejowy Wincenty Szklarek, kt\u00f3ry latark\u0105 o\u015bwietla\u0142 wn\u0119trze gospody – zdarzenie mia\u0142o miejsce ok. godziny 18-19, a wi\u0119c po zmroku. W relacji pojawia si\u0119 te\u017c nazwisko jednego z morderc\u00f3w: \u201cnajstraszniej post\u0119powa\u0142 znany awanturnik z Dobrej, Czes\u0142aw Mardziewski, kt\u00f3ry, jak sam twierdzi\u0142, zabi\u0142 w\u0142asnor\u0119cznie trzech \u0141odzian<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: \u201cNowo\u015bci Ilustrowane\u201d, 24.03.1906 r.<\/p>\n\n\n\n

Relacja potwierdza niezwyk\u0142e bestialstwo napastnik\u00f3w, objawiaj\u0105ce si\u0119 m.in. zniewa\u017caniem zw\u0142ok i niedopuszczeniem do udzielenia pomocy rannym, z kt\u00f3rych dw\u00f3ch zmar\u0142o. Artyku\u0142 zilustrowany by\u0142 sugestywn\u0105 rycin\u0105, kt\u00f3r\u0105 prezentujemy powy\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

Wersja mariawicka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Relacje mariawickie zacz\u0119\u0142y si\u0119 ukazywa\u0107 w rok po wydarzeniu. Wcze\u015bniej bowiem zgromadzenie nie dysponowa\u0142o w\u0142asnym tytu\u0142em prasowym. Jest to te\u017c okres ostatecznego zerwania mariawit\u00f3w z Ko\u015bcio\u0142em Katolickim, po wydaniu przez papie\u017ca pot\u0119piaj\u0105cej ich encykliki Tribus circiter<\/em> (w kwietniu 1906 r.) oraz ob\u0142o\u017ceniu Feliksy Koz\u0142owskiej i ks. Jana Kowalskiego ekskomunik\u0105, co mia\u0142o miejsce w grudniu 1906 r. Fakt ten m\u00f3g\u0142 mie\u0107 wp\u0142yw na opis zdarzenia.<\/p>\n\n\n\n

Mariawickie relacje w og\u00f3le nie wspominaj\u0105 o zmianie proboszcza jako tle zaj\u015bcia. Wed\u0142ug nich do tragedii doprowadzi\u0142a zbrodnicza intryga odsuni\u0119tego od pos\u0142ugi strykowskiego plebana ks. Jarosi\u0144skiego, kt\u00f3ry z pomoc\u0105 innego kap\u0142ana, ks. Ryszarda Malinowskiego z \u0141odzi, powzi\u0105\u0142 zamiar zg\u0142adzenia mariawity ks. Nowakowskiego i w tym celu wynaj\u0119li oni p\u0142atnych zab\u00f3jc\u00f3w. W ich znalezieniu i sfinansowaniu mia\u0142 pom\u00f3c ks. Malinowski.<\/p>\n\n\n\n

Op\u0142aceni mordercy, udaj\u0105c pobo\u017cnych tercjarzy (cz\u0142onk\u00f3w trzeciego zakonu franciszka\u0144skiego), z r\u00f3\u017ca\u0144cami na szyjach, przybyli 11 marca do Strykowa i zasadzili si\u0119 na mariawickiego kap\u0142ana. Bryczka, kt\u00f3r\u0105 wraca\u0142 on do Dobrej, po odprawionym nabo\u017ce\u0144stwie, zosta\u0142a ostrzelana przez wynaj\u0119tych zbir\u00f3w. Towarzysz\u0105cy ksi\u0119dzu wierni rzucili si\u0119 na bandyt\u00f3w, kt\u00f3rzy uciekaj\u0105c schronili si\u0119 w gospodzie. Tam zabarykadowani bronili si\u0119 przez jaki\u015b czas. Miejscowi policjanci i so\u0142tys wezwali na pomoc strykowsk\u0105 stra\u017c po\u017carn\u0105, kt\u00f3ra podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119 wej\u015bcia do budynku przez dach. W\u00f3wczas bandyci wybiegli z gospody, zostali jednak dogonieni przez m\u0142odych mariawit\u00f3w. \u201cCzterech napastnik\u00f3w zabito kijami, pi\u0105ty wkr\u00f3tce umar\u0142, trzech poranionych zabrano do aresztu<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Mariawickie teksty s\u0105 rozbudowane, przytaczaj\u0105 wiele nazwisk \u015bwiadk\u00f3w i ich relacje. Wynika z nich, \u017ce w spraw\u0119 zamieszany by\u0142 jeszcze jeden katolicki kap\u0142an: \u201cjeden z rzekomych tercyarzy \u2014 Stanis\u0142aw Bia\u0142osi\u0144ski \u2014 zezna\u0142, i\u017c ks. Lewandowski, proboszcz ze Skoszew, da\u0142 mu pieni\u0119dzy na drog\u0119 i rewolwer, i wys\u0142a\u0142 go do Strykowa uczestniczy\u0107 w zbrodniczym zamachu na \u017cycie ks. Nowakowskiego<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Interesuj\u0105cym motywem, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142ach mariawickich, jest w\u0105tek mieszkanki miejscowo\u015bci Sosnowiec, kt\u00f3ra spotkawszy na drodze rzekomych zamachowc\u00f3w, \u201cda\u0142a zna\u0107 do Dobrej, \u017ce ks. Nowakowskiego zabili<\/em>\u201d. W reakcji na t\u0119 wiadomo\u015b\u0107 \u201cdobrzy\u0144scy parafianie, przewa\u017cnie m\u0142odzi, dowiedziawszy si\u0119 o zab\u00f3jstwie ksi\u0119dza mariawity, w liczbie oko\u0142o trzystu, boso pomimo zimna, pobiegli z kijami do Strykowa<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Mariawickie relacje zarzucaj\u0105 wcze\u015bniejszym doniesieniom prasy, \u017ce z p\u0142atnych morderc\u00f3w uczyni\u0142y m\u0119czennik\u00f3w za wiar\u0119, za\u015b z niewinnych<\/strong> (sic!) mariawit\u00f3w – bratob\u00f3jc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Teksty dotycz\u0105ce zaj\u015b\u0107 w Strykowie dost\u0119pne s\u0105 w: \u201cWiadomo\u015bci\u201d. Dodatek do \u2018Maryawity\u2019, nr 16, 18 kwietnia 1907 r.; \u201cMaryawita\u201d, nr 10, 1908 r.; \u201cKalendarz Maryawicki\u201d, 1909.<\/p>\n\n\n\n

Do powy\u017cszych przekaz\u00f3w doda\u0107 nale\u017cy informacje zawarte w \u201cDziele Wielkiego Mi\u0142osierdzia\u201d, czyli zbiorze objawie\u0144 Feliksy Koz\u0142owskiej: \u201cw Strykowie z namowy ksi\u0119\u017cy \u0142\u00f3dzkich zorganizowano bandycki napad na Ojca Wincentego, Maryawit\u0119. Uzbrojeni w rewolwery \u0142\u00f3dzcy cz\u0142onkowie tak zwanej Chrze\u015bcija\u0144skiej demokracyi uczynili zasadzk\u0119 na Ojca, ale pi\u0119ciu z nich zgin\u0119\u0142o od kij\u00f3w, reszta uciek\u0142a<\/em>\u201d (P\u0142ock, 1927, s. 206). W innym miejscu tego\u017c dzie\u0142a znajdujemy opis bardziej szczeg\u00f3\u0142owy: \u201cwprawdzie w napadzie, urz\u0105dzonym przez ksi\u0119\u017cy na Ojca Mariawit\u0119 w Strykowie, w celu odebrania ko\u015bcio\u0142a, pi\u0119ciu naj\u0119tych przez ksi\u0119\u017cy, tak zwanych chrze\u015bcija\u0144skich demokrat\u00f3w, zgin\u0119\u0142o, ale nie od kuli mariawickiej, tylko od kija jednego z w\u0142o\u015bcian, kt\u00f3ry cho\u0107 nie by\u0142 Mariawit\u0105, ale nie m\u00f3g\u0142 znie\u015b\u0107 prze\u015bladowc\u00f3w Mateczki <\/em>(Feliksy Koz\u0142owskiej) i cz\u0119sto bi\u0142 tych, kt\u00f3rzy na Mateczk\u0119 co z\u0142ego m\u00f3wili. Ten sam tedy i onych napastnik\u00f3w, jeden po drugim, kijem pozabija\u0142, gdy po nieudanej zasadzce uciekali<\/em>\u201d (tam\u017ce, s. 217-218)<\/p>\n\n\n\n

Pr\u00f3ba rekonstrukcji<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Okoliczno\u015bci zdarzenia podane w \u017ar\u00f3d\u0142ach mariawickich, to jest zorganizowanie przez grup\u0119 katolickich ksi\u0119\u017cy zamachu na mariawickiego duchownego wydaj\u0105 si\u0119 ma\u0142o wiarygodne. Nie dlatego, bynajmniej, i\u017cby czyn taki by\u0142 nie do pomy\u015blenia – w kilka lat p\u00f3\u017aniej polskim Ko\u015bcio\u0142em wstrz\u0105\u015bnie zbrodnia Damazego Macocha, paulina z Jasnej G\u00f3ry, z\u0142odzieja, rozpustnika i mordercy. W sprawie strykowskiej trudno jednak dopatrzy\u0107 si\u0119 sensownego motywu dla tak spektakularnej intrygi.<\/p>\n\n\n\n

Relacje mariawickie powsta\u0142y w okresie po ostatecznym zerwaniu z Ko\u015bcio\u0142em, kiedy znikn\u0119\u0142y jakiekolwiek hamulce w krytykowaniu rzymskiego katolicyzmu. S\u0105 one odrzuceniem odpowiedzialno\u015bci za zdarzenie, typowym \u201cp\u00f3j\u015bciem w zaparte\u201d, tak charakterystycznym tak\u017ce dla p\u00f3\u017aniejszej historii tego ruchu.<\/p>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119 zatem, \u017ce faktycznym powodem przybycia katolik\u00f3w z \u0141odzi i okolic do Strykowa by\u0142 maj\u0105cy si\u0119 odby\u0107 ingres proboszcza. Wskazani w relacjach katoliccy ksi\u0119\u017ca – \u201cpod\u017cegacze\u201d mogli za\u015b agitowa\u0107 swoich wiernych za udaniem si\u0119 do miasteczka, bynajmniej nie w celu dokonania morderstwa, lecz wsparcia katolik\u00f3w strykowskich, kt\u00f3rych liczba w tym czasie nie przekracza\u0142a 30 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Spo\u0142eczno\u015b\u0107 mariawicka, podekscytowana rzekomym cudem w ko\u015bciele, zmobilizowana kazaniem ks. P\u0105gowskiego, zapewne znajdowa\u0142a si\u0119 w stanie mobilizacji. Rol\u0119 iskry zapalnej odegra\u0107 mogla pog\u0142oska o zamordowaniu mariawickiego kap\u0142ana, kt\u00f3ra sprowadzi\u0142a do Strykowa grup\u0119 wojowniczo nastawionej m\u0142odzie\u017cy z Dobrej. Grupa ta napotka\u0142a na drodze powracaj\u0105cych do \u0141odzi katolik\u00f3w i zaatakowa\u0142a ich. Mo\u017cliwe, \u017ce prowodyrem i g\u0142\u00f3wnym sprawc\u0105 zaj\u015bcia by\u0142 miejscowy zabijaka z Dobrej Czes\u0142aw Mardziewski, opisany przez \u201cNowo\u015bci Ilustrowane\u201d, ale przypisanie mu wy\u0142\u0105cznego sprawstwa, jak w \u201cDziele Wielkiego Mi\u0142osierdzia\u201d (tek\u015bcie p\u00f3\u017anym, wydanym po raz pierwszy w 1922 r.) r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy odrzuci\u0107.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie ma\u0142o prawdopodobne wydaje si\u0119 podj\u0119cie akcji przez stra\u017cak\u00f3w, bez \u017cadnych oznak po\u017caru: p\u0142omieni, dymu. Przypuszczalnie zatem stra\u017cacy, rekrutuj\u0105cy si\u0119 z mieszka\u0144c\u00f3w miasteczka, byli czynnymi uczestnikami zaj\u015bcia i napastnikami.<\/p>\n\n\n\n

W u\u017cyciu by\u0142a bro\u0144 palna – m\u00f3wi\u0105 o tym wszystkie relacje. Strza\u0142y, ze strony katolickiej, nie uczyni\u0142y jednak mariawitom wi\u0119kszych szk\u00f3d. \u0179r\u00f3d\u0142a mariawickie m\u00f3wi\u0105 o kilku lekko rannych osobach.<\/p>\n\n\n\n

Jak wspomniano wy\u017cej, zaj\u015bcie najprawdopodobniej sprowokowa\u0142a grupa mieszka\u0144c\u00f3w Dobrej, kt\u00f3ra zaatakowa\u0142a opuszczaj\u0105cych miasteczko katolik\u00f3w. Przybysze, gdyby mieli taki zamiar i odpowiedni\u0105 si\u0142\u0119, zapewne u\u017cyliby jej do przej\u0119cia ko\u015bcio\u0142a. W chwili ataku nie stanowili dla nikogo zagro\u017cenia i zmierzali do swoich dom\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Bior\u0105c pod uwag\u0119 powy\u017csze ustalenia nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce teksty mariawickie w istocie oczerniaj\u0105 niewinnie i w okrutny spos\u00f3b zamordowanych m\u0119\u017cczyzn, nazywaj\u0105c ich p\u0142atnymi mordercami.<\/p>\n\n\n\n

Nale\u017cy tak\u017ce wspomnie\u0107, \u017ce zar\u00f3wno w dyskursie naukowym, jak i publicystyce utrwali\u0142 si\u0119 zgo\u0142a odmienny obraz tego zdarzenia, okre\u015blanego jako \u201cpogrom mariawit\u00f3w w Strykowie\u201d, co obrazuj\u0105 poni\u017csze cytaty.<\/p>\n\n\n\n

\u201cW nast\u0119pstwie og\u0142oszenia wymienionej encykliki w 1906 r. dosz\u0142o do wielu krwawych pogrom\u00f3w mariawit\u00f3w, <\/em>m.in<\/u><\/em><\/a>. […] w Strykowie<\/em>\u201d (M.A.Michalski, B.Przedpe\u0142ski, Pos\u0142owie do polskiego wydania ksi\u0105\u017cki Jerzego Pietrkiewicza Trzeci Adam,<\/em> s. 382)<\/p>\n\n\n\n

\u201cTo w Strykowie mia\u0142a miejsce druga co do stopnia dramatyzmu bitwa wyznaniowa: na miejscowych mariawit\u00f3w najechali rzymscy katolicy z \u0141odzi i pobliskich Skoszew. Szturm miejscowej gospody \u201eU Sozlowej\u201d zako\u0144czy\u0142 si\u0119 podpaleniem, mariawici ratowali si\u0119 ucieczk\u0105 na dach, z kt\u00f3rego pad\u0142y strza\u0142y w t\u0142um, zgin\u0119\u0142o kilka os\u00f3b<\/em>\u201d (A.Herman, Pojednanie w praktyce \u017cycia codziennego i jego uwarunkowania w spo\u0142eczno\u015bciach dwuwyznaniowych<\/em>, w: J.Kurczewski, A.Herman (red.), Antagonizm i pojednanie w \u015brodowiskach wielokulturowych<\/em>, Gda\u0144sk 2012, s. 27).<\/p>\n\n\n\n

\u201cI to w\u0142a\u015bnie w Strykowie dosz\u0142o do najwi\u0119kszych zamieszek zako\u0144czonych zab\u00f3jstwami.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Na miejscowych mariawit\u00f3w najechali rzymscy katolicy z \u0141odzi (robotnicy, mi\u0119dzy innymi z Widzewa) i pobliskich Skoszew. Szturm miejscowej gospody „U Sozlowej” zako\u0144czy\u0142 si\u0119 podpaleniem. Mariawici ratowali si\u0119 ucieczk\u0105 na dach, z kt\u00f3rego pad\u0142y strza\u0142y w t\u0142um. Zgin\u0119\u0142o pi\u0119ciu m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn, pochowano ich w Skoszewach, poniewa\u017c mariawici nie pozwolili ich pochowa\u0107 w Strykowie<\/em>\u201d (Monika Czechowicz, wojna religijna w regionie \u0142\u00f3dzkim, blog Baedeker \u0142\u00f3dzki, https:\/\/baedekerlodz.blogspot.com)<\/p>\n\n\n\n

Jak wida\u0107, powy\u017csze opisy niewiele maj\u0105 wsp\u00f3lnego z rzeczywistym przebiegiem zdarzenia. W 120. rocznic\u0119 tej tragedii przywr\u00f3\u0107my zatem nale\u017cn\u0105 pami\u0119\u0107 niewinnym ofiarom religijnego fanatyzmu.<\/p>\n\n\n\n

Adam Szelfer<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na cmentarzu parafialnym w Skoszewach Starych znajduje si\u0119 gr\u00f3b pi\u0119ciu m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy 11 marca 1906 r., w pobliskim Strykowie, stracili \u017cycie w religijnych zamieszkach pomi\u0119dzy katolikami i mariawitami. Cmentarz w…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":539,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[3,6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/538"}],"collection":[{"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=538"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/538\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":542,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/538\/revisions\/542"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/539"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=538"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=538"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=538"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}