Rok 1945 w \u015bwiadomo\u015bci wielu Europejczyk\u00f3w zapisa\u0142 si\u0119 jako moment zako\u0144czenia jednej z najtragiczniejszych wojen w dziejach \u015bwiata. Dla Polak\u00f3w sytuacja by\u0142a jednak znacznie bardziej skomplikowana. Cho\u0107 niemiecki okupant zosta\u0142 pokonany, a jego administracja znikn\u0119\u0142a z ziem polskich, miejsce III Rzeszy bardzo szybko zaj\u0119\u0142a nowa si\u0142a polityczna \u2013 Zwi\u0105zek Radziecki wraz z podporz\u0105dkowanym mu aparatem komunistycznej w\u0142adzy. Na terenach centralnej Polski, w tym w regionie \u0142\u00f3dzkim, zmiana okupanta nie oznacza\u0142a rzeczywistego odzyskania suwerenno\u015bci. Wraz z Armi\u0105 Czerwon\u0105 pojawi\u0142y si\u0119 struktury NKWD oraz tworzone na wz\u00f3r radziecki instytucje bezpiecze\u0144stwa, przede wszystkim Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego. Ich zadaniem by\u0142o szybkie i skuteczne podporz\u0105dkowanie kraju nowemu systemowi politycznemu. Dla wielu \u017co\u0142nierzy Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego sytuacja ta by\u0142a g\u0142\u0119boko rozczarowuj\u0105ca. Walczyli oni przez lata
z niemieckim okupantem w przekonaniu, \u017ce po zako\u0144czeniu wojny Polska odzyska niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Tymczasem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce kraj znalaz\u0142 si\u0119 w strefie wp\u0142yw\u00f3w Zwi\u0105zku Radzieckiego, a legalne w\u0142adze emigracyjne zosta\u0142y odsuni\u0119te od realnego wp\u0142ywu na wydarzenia w kraju. W tej atmosferze narasta\u0142 op\u00f3r wobec nowej w\u0142adzy. Wielu by\u0142ych \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej, Narodowych Si\u0142 Zbrojnych czy Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich zdecydowa\u0142o si\u0119 kontynuowa\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. W r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach kraju zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 organizacje podziemia antykomunistycznego, kt\u00f3re w historiografii okre\u015bla si\u0119 cz\u0119sto mianem \u201edrugiej konspiracji\u201d. Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych struktur tego typu w centralnej Polsce by\u0142o Konspiracyjne Wojsko Polskie (KWP). Organizacja ta dzia\u0142a\u0142a g\u0142\u00f3wnie na obszarze wojew\u00f3dztw \u0142\u00f3dzkiego, kieleckiego i pozna\u0144skiego, a jej tw\u00f3rc\u0105 i przyw\u00f3dc\u0105 by\u0142 kapitan Stanis\u0142aw Sojczy\u0144ski, znany pod pseudonimem \u201eWarszyc\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Stanis\u0142aw Sojczy\u0144ski \u201eWarszyc\u201d \u2013 architekt oporu<\/strong><\/p>\n\n\n\n Stanis\u0142aw Sojczy\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 w 1910 roku w Rzejowicach niedaleko Radomska. Struktura i dzia\u0142alno\u015b\u0107 Konspiracyjnego Wojska Polskiego<\/strong><\/p>\n\n\n\n Konspiracyjne Wojsko Polskie w stosunkowo kr\u00f3tkim czasie rozwin\u0119\u0142o rozbudowan\u0105 struktur\u0119 organizacyjn\u0105. W szczytowym okresie dzia\u0142alno\u015bci organizacja liczy\u0142a kilka tysi\u0119cy zaprzysi\u0119\u017conych cz\u0142onk\u00f3w oraz wielu wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Struktura KWP by\u0142a inspirowana rozwi\u0105zaniami stosowanymi wcze\u015bniej w Armii Krajowej. Organizacja dzieli\u0142a si\u0119 na okr\u0119gi, obwody i plac\u00f3wki terenowe. Poszczeg\u00f3lne jednostki utrzymywa\u0142y ze sob\u0105 kontakt poprzez sie\u0107 \u0142\u0105cznik\u00f3w i kurier\u00f3w. Jednym z najbardziej charakterystycznych element\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci KWP by\u0142 rozwini\u0119ty system wywiadowczy. Cz\u0142onkowie organizacji zbierali informacje Aparat represji i brutalna pacyfikacja podziemia<\/strong><\/p>\n\n\n\n W\u0142adze komunistyczne bardzo szybko uzna\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 Konspiracyjnego Wojska Polskiego za jedno z najwi\u0119kszych zagro\u017ce\u0144 dla stabilno\u015bci nowego systemu politycznego. Pami\u0119\u0107 historyczna i proces przywracania prawdy<\/strong><\/p>\n\n\n\n W okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej historia Konspiracyjnego Wojska Polskiego by\u0142a systematycznie fa\u0142szowana. Propaganda przedstawia\u0142a cz\u0142onk\u00f3w organizacji jako \u201ebandyt\u00f3w\u201d, \u201ereakcjonist\u00f3w\u201d lub \u201efaszyst\u00f3w\u201d. Publikacje historyczne, podr\u0119czniki szkolne oraz media powiela\u0142y narracj\u0119 w\u0142adz, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 podziemie antykomunistyczne by\u0142o jedynie zbrojn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 przest\u0119pcz\u0105. Prawdziwe motywy dzia\u0142ania tych ludzi by\u0142y konsekwentnie przemilczane. Dopiero po 1989 roku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces odk\u0142amywania historii powojennego podziemia. Badacze zacz\u0119li analizowa\u0107 archiwa, dokumenty s\u0105dowe oraz relacje \u015bwiadk\u00f3w, dzi\u0119ki czemu mo\u017cliwe sta\u0142o si\u0119 odtworzenie rzeczywistego przebiegu wydarze\u0144. W regionie \u0142\u00f3dzkim pami\u0119\u0107 o dzia\u0142alno\u015bci KWP zacz\u0119\u0142a by\u0107 stopniowo przywracana. W wielu miejscowo\u015bciach powsta\u0142y pomniki, tablice pami\u0105tkowe oraz wystawy muzealne po\u015bwi\u0119cone dzia\u0142alno\u015bci \u201eWarszyca\u201d i jego \u017co\u0142nierzy. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie posta\u0107 Stanis\u0142awa Sojczy\u0144skiego zajmuje wa\u017cne miejsce w regionalnej pami\u0119ci historycznej. Jest symbolem oporu wobec systemu totalitarnego oraz przyk\u0142adem determinacji w walce Sens walki \u201estraconego pokolenia\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Z perspektywy militarnej dzia\u0142alno\u015b\u0107 Konspiracyjnego Wojska Polskiego nie mog\u0142a doprowadzi\u0107 do zwyci\u0119stwa nad komunistycznym aparatem pa\u0144stwowym wspieranym przez Zwi\u0105zek Radziecki. Dysproporcja si\u0142 by\u0142a zbyt du\u017ca, a sytuacja mi\u0119dzynarodowa nie sprzyja\u0142a polskim aspiracjom niepodleg\u0142o\u015bciowym. Mimo to dzia\u0142alno\u015b\u0107 tej organizacji mia\u0142a ogromne znaczenie moralne i symboliczne. Pokazywa\u0142a, \u017ce w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim nie zgas\u0142a wola walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i \u017ce wielu ludzi nie pogodzi\u0142o si\u0119 z narzuconym systemem politycznym. \u017bo\u0142nierze KWP nale\u017celi do pokolenia, kt\u00f3re po\u015bwi\u0119ci\u0142o m\u0142odo\u015b\u0107 walce z dwoma totalitaryzmami \u2013 nazizmem i komunizmem. Ich los by\u0142 cz\u0119sto tragiczny, a wielu z nich zap\u0142aci\u0142o najwy\u017csz\u0105 cen\u0119 za swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Dzi\u015b ich historia jest wa\u017cnym elementem polskiej pami\u0119ci historycznej. Przypomina ona, \u017ce wolno\u015b\u0107 i suwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stwa nie s\u0105 dane raz na zawsze, lecz wymagaj\u0105 ci\u0105g\u0142ej troski i gotowo\u015bci do obrony podstawowych warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Natalia Szewczyk<\/p>\n\n\n\n Dla zainteresowanych:<\/p>\n\n\n\n
Z wykszta\u0142cenia by\u0142 nauczycielem, a jego przedwojenne \u017cycie zwi\u0105zane by\u0142o z prac\u0105 pedagogiczn\u0105 i dzia\u0142alno\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105. Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej szybko zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. W czasie okupacji niemieckiej Sojczy\u0144ski dzia\u0142a\u0142
w strukturach Armii Krajowej, gdzie da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako sprawny organizator i dow\u00f3dca. Dowodzi\u0142 oddzia\u0142ami partyzanckimi w regionie radomszcza\u0144skim i bra\u0142 udzia\u0142 w licznych akcjach przeciwko niemieckim si\u0142om okupacyjnym. Jego oddzia\u0142 cieszy\u0142 si\u0119 opini\u0105 dobrze zdyscyplinowanego i skutecznego. Po zako\u0144czeniu wojny Sojczy\u0144ski znalaz\u0142 si\u0119 w trudnej sytuacji. Rozwi\u0105zanie Armii Krajowej w styczniu 1945 roku oznacza\u0142o formalny koniec dzia\u0142alno\u015bci najwi\u0119kszej organizacji konspiracyjnej w okupowanej Polsce. Jednocze\u015bnie jednak wielu jej \u017co\u0142nierzy zacz\u0119\u0142o do\u015bwiadcza\u0107 represji ze strony nowych w\u0142adz. Aresztowania, przes\u0142uchania oraz brutalne metody dzia\u0142ania funkcjonariuszy UB sprawi\u0142y, \u017ce Sojczy\u0144ski uzna\u0142 kontynuowanie walki za konieczne. W 1945 roku rozpocz\u0105\u0142 organizowanie nowej struktury konspiracyjnej, kt\u00f3ra przyj\u0119\u0142a nazw\u0119 Konspiracyjne Wojsko Polskie. Jego wizja organizacji r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 jednak od klasycznych struktur partyzanckich. \u201eWarszyc\u201d podkre\u015bla\u0142, \u017ce celem KWP nie jest prowadzenie otwartej wojny z w\u0142adz\u0105 komunistyczn\u0105, lecz przede wszystkim ochrona spo\u0142ecze\u0144stwa przed bezprawiem aparatu bezpiecze\u0144stwa. Organizacja mia\u0142a pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 swoistej \u201esamoochrony spo\u0142ecznej\u201d.<\/p>\n\n\n\n
o dzia\u0142aniach UB, Milicji Obywatelskiej oraz oddzia\u0142\u00f3w Armii Czerwonej stacjonuj\u0105cych na terenie Polski. Informacje te by\u0142y nast\u0119pnie wykorzystywane do planowania akcji zbrojnych oraz unikania ob\u0142aw. Istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 propagandowa. KWP wydawa\u0142o w\u0142asne pismo konspiracyjne zatytu\u0142owane \u201eW \u015awietle Prawdy\u201d. Publikowane w nim artyku\u0142y mia\u0142y na celu informowanie spo\u0142ecze\u0144stwa o rzeczywistej sytuacji politycznej w kraju oraz demaskowanie propagandy komunistycznej. Jedn\u0105 z najbardziej spektakularnych akcji przeprowadzonych przez KWP by\u0142o opanowanie Radomska w kwietniu 1946 roku. Oddzia\u0142 licz\u0105cy oko\u0142o 170 partyzant\u00f3w wkroczy\u0142 do miasta, przeprowadzi\u0142 akcj\u0119 przeciwko miejscowemu Urz\u0119dowi Bezpiecze\u0144stwa i uwolni\u0142 kilkudziesi\u0119ciu wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych. Operacja ta by\u0142a starannie zaplanowana i przeprowadzona z du\u017c\u0105 dyscyplin\u0105. Partyzanci unikn\u0119li ofiar w\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej, a sama akcja sta\u0142a si\u0119 powa\u017cnym ciosem propagandowym dla w\u0142adz komunistycznych. Pokaza\u0142a bowiem, \u017ce aparat bezpiecze\u0144stwa nie kontroluje w pe\u0142ni sytuacji w kraju.<\/p>\n\n\n\n
W zwi\u0105zku z tym podj\u0119to szeroko zakrojone dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu rozbicie organizacji.
W walce z podziemiem wykorzystywano metody charakterystyczne dla radzieckich s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa. Jedn\u0105 z nich by\u0142 system tzw. kot\u0142\u00f3w, polegaj\u0105cy na zastawianiu pu\u0142apek
w mieszkaniach lub miejscach kontaktowych konspirator\u00f3w. Funkcjonariusze UB czekali tam na przybycie kolejnych cz\u0142onk\u00f3w organizacji, kt\u00f3rych nast\u0119pnie aresztowano. Bardzo brutaln\u0105 metod\u0105 by\u0142o tak\u017ce wywieranie presji na rodziny partyzant\u00f3w. Aresztowano \u017cony, rodzic\u00f3w czy rodze\u0144stwo cz\u0142onk\u00f3w podziemia, aby zmusi\u0107 ich do ujawnienia miejsca pobytu poszukiwanych os\u00f3b. Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y r\u00f3wnie\u017c tzw. grupy pozorowane. By\u0142y to oddzia\u0142y funkcjonariuszy UB przebranych za partyzant\u00f3w, kt\u00f3re udawa\u0142y cz\u0142onk\u00f3w organizacji podziemnych. W ten spos\u00f3b starano si\u0119 zdoby\u0107 zaufanie lokalnej ludno\u015bci i zidentyfikowa\u0107 osoby udzielaj\u0105ce pomocy konspiratorom. Kulminacj\u0105 dzia\u0142a\u0144 represyjnych by\u0142 proces Stanis\u0142awa Sojczy\u0144skiego oraz jego najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w przed Wojskowym S\u0105dem Rejonowym w \u0141odzi. Proces ten mia\u0142 charakter pokazowy i by\u0142 elementem propagandowej walki z podziemiem. Wyrok zapad\u0142 bardzo szybko \u2013 Sojczy\u0144ski oraz kilku jego towarzyszy zostali skazani na kar\u0119 \u015bmierci. Egzekucj\u0119 wykonano w lutym 1947 roku, zaledwie kilka dni przed og\u0142oszeniem amnestii dla cz\u0142onk\u00f3w podziemia. Do dzi\u015b nie jest znane dok\u0142adne miejsce poch\u00f3wku \u201eWarszyca\u201d. Podobnie jak w przypadku wielu innych ofiar komunistycznego terroru, jego cia\u0142o zosta\u0142o potajemnie ukryte przez w\u0142adze, aby uniemo\u017cliwi\u0107 stworzenie miejsca pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n
o suwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n