S\u0105 teksty, kt\u00f3re si\u0119 nie starzej\u0105 i mimo up\u0142ywu czasu zadziwiaj\u0105 trafno\u015bci\u0105 spostrze\u017ce\u0144, bezb\u0142\u0119dn\u0105 ocen\u0105 zjawisk i diagnoz\u0105 problem\u00f3w. Do takich zaliczam pisma prof. Feliksa Konecznego odnosz\u0105ce si\u0119 do szeroko rozumianych problem\u00f3w ustrojowych, w tym biurokracji i patologicznego rozrostu prawodawstwa. Tak, jak ch\u0119tnie i cz\u0119sto cytujemy dzi\u015b Orwella, tak r\u00f3wnie cz\u0119sto winni\u015bmy przypomina\u0107 cho\u0107by \u201eElephantiasis prawodawcz\u0105\u201d Konecznego – tekst z 1936 r. (\u201eMy\u015bl Narodowa\u201d, nr 55, 1936).<\/p>\n\n\n\n
Tytu\u0142owa elephantiasis, czyli s\u0142oniowato\u015b\u0107, to chorobliwy przerost organu, do nadzwyczajnych, utrudniaj\u0105cych \u017cycie rozmiar\u00f3w. W tym wypadku dotyczy to prawa i organizmu pa\u0144stwa. I cho\u0107 wsp\u00f3\u0142czesny europejczyk zapewne zdziwi si\u0119, \u017ce krakowskiemu historykowi ju\u017c w 1936 r. ilo\u015b\u0107 stanowionego prawa zda\u0142a si\u0119 niemo\u017cliw\u0105 do przyswojenia, a tym samym \u2013 przestrzegania, to jednak trafnie wskaza\u0142 on panuj\u0105cy w biurokracji trend i jego \u017ar\u00f3d\u0142a. Formuj\u0105cy si\u0119 na jego oczach typ pa\u0144stwa etatystycznego i omnipotentnego, d\u0105\u017c\u0105cego do uregulowania wszelkich dziedzin \u017cycia, nazwa\u0142 pa\u0144stwem w\u015bcibskim.<\/p>\n\n\n\n
Na marginesie warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce przez ostatnie 8 lat pa\u0144stwo nasze by\u0142o nie tylko w\u015bcibskie ponad miar\u0119, gromadz\u0105ce ogromne ilo\u015bci informacji o obywatelach (ewidencja \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a to tylko jeden z wielu przyk\u0142ad\u00f3w), ale i niedyskretne. I nie mam tu na my\u015bli li tylko karygodnego post\u0119pku ministra Niedzielskiego (ujawnienie, z politycznych wy\u0142\u0105cznie pobudek, informacji o recepcie, po\u015brednio wi\u0119c o chorobie, osoby, z kt\u00f3r\u0105 by\u0142 w sporze), ale tak\u017ce masowe odtajnianie dokument\u00f3w pa\u0144stwowych, w tym wytworzonych przez s\u0142u\u017cby specjalne, by nast\u0119pnie u\u017cy\u0107 ich do cel\u00f3w walki politycznej, w serialu \u201eReset\u201d lub raporcie komisji do spraw wp\u0142yw\u00f3w rosyjskich.<\/p>\n\n\n\n
Do Konecznego wszak\u017ce wracaj\u0105c – wskazuje on na oczywist\u0105, od staro\u017cytno\u015bci znan\u0105 zasad\u0119, wyra\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 w maksymie quid leges sine moribus<\/em> (c\u00f3\u017c znacz\u0105 prawa bez obyczaj\u00f3w). Prawo spe\u0142nia rol\u0119 drugorz\u0119dn\u0105 wobec politycznej i prawnej kultury, z kt\u00f3rej poszanowanie tego\u017c prawa wynika. Je\u015bli kultury tej brakuje \u017cadne prawo skutecznym nie b\u0119dzie. Nie ma bowiem przepisu, kt\u00f3rego nie da\u0142oby si\u0119 obej\u015b\u0107, zneutralizowa\u0107 czy anulowa\u0107. Powstrzyma\u0107 przed tym mog\u0105 tylko sumienie i etyka. Stawianie prawa w miejsce etyki i sumienia skutecznie zabija te ostatnie. \u201eMi\u0119dzy sumieniem a prawem<\/em> \u2013 pisze Koneczny – zachodzi ta r\u00f3\u017cnica, \u017ce sumienia nie oszukasz, a prawo mo\u017cesz obej\u015b\u0107 doskonale, w spos\u00f3b prawa nie naruszaj\u0105cy, a zatem bezkarnie<\/em>\u201d. Niestety, kultura prawna i polityczna w niepodleg\u0142ej Polsce zawsze pozostawia\u0142a wiele do \u017cyczenia, a lista \u201eprawnik\u00f3w\u201d pozbawionych zahamowa\u0144 w psuciu prawa jest d\u0142uga, od Jego Interpretatorckowo Wieliczestwa Stanis\u0142awa Cara, poprzez Lecha Falandysza, na Marku Chmaju \u2013 autorze pomys\u0142u odwo\u0142ania g\u0142owy pa\u0144stwa w referendum – ko\u0144cz\u0105c.<\/p>\n\n\n\n Jako przyk\u0142ad patologii prawodawstwa i zast\u0119powania etyki przepisami, ale tak\u017ce wkraczania prawa w obszar emocji, empatii, \u017cyczliwo\u015bci i okazywania uczu\u0107, chc\u0119 wskaza\u0107 przepisy, kt\u00f3re wkr\u00f3tce wejd\u0105 w \u017cycie i by\u0107 mo\u017ce trwale zmieni\u0105 nasze zachowanie w tych sferach. Mam na my\u015bli tzw. \u201eustaw\u0119 Kamilka\u201d, czyli prawo, kt\u00f3re uchwalono pod wp\u0142ywem wprawdzie tragicznego, ale pojedynczego zdarzenia, jakim by\u0142a \u015bmier\u0107 maltretowanego przez ojczyma o\u015bmiolatka.<\/p>\n\n\n\n Koneczny pesymistycznie zauwa\u017ca\u0142, \u017ce wok\u00f3\u0142 zar\u00f3wno przerostu prawa, jak i ingerencji pa\u0144stwa w r\u00f3\u017cne dziedziny \u017cycia, panuje swoisty konsensus wszystkich si\u0142 politycznych. R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 one jedynie co do tre\u015bci i sposobu regulacji, nie za\u015b co do samej idei. Warto wi\u0119c w tym miejscu zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w przypadku tzw. \u201eustawy Kamilka\u201d, znalaz\u0142o si\u0119 polityczne stronnictwo, kt\u00f3re nie uleg\u0142o powszechnej histerii, wskaza\u0142o na jej potencjalnie niebezpieczne zapisy, zwi\u0119kszaj\u0105ce cho\u0107by samowol\u0119 urz\u0119dnik\u00f3w i u\u0142atwiaj\u0105ce np. odbieranie dzieci rodzicom. Ugrupowaniem tym by\u0142a Konfederacja, kt\u00f3ra jako jedyna, w ca\u0142o\u015bci opowiedzia\u0142a si\u0119 przeciwko ustawie.<\/p>\n\n\n\n Lektura tych przepis\u00f3w rodzi wra\u017cenie, jakby ich autorzy prze\u015bcigali si\u0119 w pomys\u0142ach, co by tu jeszcze uregulowa\u0107, zupe\u0142nie nie zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad faktycznymi potrzebami tych\u017ce regulacji i ich konsekwencjami. Jednym z \u201ewynalazk\u00f3w\u201d tej ustawy s\u0105 tzw. standardy ochrony ma\u0142oletnich. Pod poj\u0119ciem tym kryje si\u0119 dokument, kt\u00f3ry b\u0119d\u0105 musia\u0142y opracowa\u0107 i wdro\u017cy\u0107 wszystkie plac\u00f3wki o\u015bwiatowe, opieku\u0144cze, wychowawcze, medyczne oraz prowadz\u0105ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 sportow\u0105, rekreacyjn\u0105 i inn\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z ma\u0142oletnimi. W dokumencie plac\u00f3wka b\u0119dzie musia\u0142a okre\u015bli\u0107 katalog zachowa\u0144 wobec dzieci niedozwolonych. Zatem, przelane na papier zostan\u0105, zyskuj\u0105c rang\u0119 prawa wewn\u0119trznego, dotychczasowe normy spo\u0142eczne takie jak zakaz u\u017cywania przemocy s\u0142ownej i psychicznej (fizyczna zakazana jest w kodeksie karnym), poni\u017cania czy zachowa\u0144 maj\u0105cych kontekst seksualny.<\/p>\n\n\n\n Dot\u0105d w plac\u00f3wkach o\u015bwiatowych obowi\u0105zywa\u0142a, na podstawie Karty nauczyciela, og\u00f3lna zasada, \u017ce zabronione s\u0105 czyny naruszaj\u0105ce prawa i dobro dziecka. Norma ta sprawdza\u0142a si\u0119 dobrze, a polskiej szkole zarzuci\u0107 mo\u017cna wiele, ale nie to, \u017ce jest wobec uczni\u00f3w przemocowa. Obecnie za\u015b w ka\u017cdej plac\u00f3wce powsta\u0107 ma lista zachowa\u0144 niepo\u017c\u0105danych. Mniej martwi mnie, \u017ce mo\u017ce by\u0107 ona np. niepe\u0142na, \u017ce nie znajd\u0105 si\u0119 na niej jakie\u015b zachowania, kt\u00f3re tym samym b\u0119d\u0105 dopuszczalne. Przed tym ochroni\u0105 nas normy spo\u0142eczne i czujno\u015b\u0107 rodzic\u00f3w. Bardziej niepokoi mnie, \u017ce w dzisiejszych czasach politycznej poprawno\u015bci za niepo\u017c\u0105dane zostan\u0105 uznane zachowania dot\u0105d akceptowane i poniek\u0105d naturalne. Ot, cho\u0107by przytulenie dziecka. Czy jest to zachowanie po\u017c\u0105dane, czy nie? Przytulenie p\u0142acz\u0105cego malucha to odruch naturalny, ale przytulanie 15-latki przez nauczyciela m\u0119\u017cczyzn\u0119 wydaje si\u0119 ju\u017c niew\u0142a\u015bciwe. Jednak, je\u015bli ten m\u0119\u017cczyzna to np. nauczyciel wychowania fizycznego \u015bciskaj\u0105cy w euforii swoje uczennice po wygranym meczu \u2013 spojrzymy na to inaczej.<\/p>\n\n\n\n Zapewne wszyscy, w pierwszym odruchu uznamy, \u017ce wchodzenie nauczyciela do uczniowskiej toalety jest dzia\u0142aniem niepo\u017c\u0105danym, naruszaj\u0105cym prywatno\u015b\u0107. Rodzi si\u0119 jednak w\u0105tpliwo\u015b\u0107: czy wskutek tego toaleta ma by\u0107 miejscem eksterytorialnym, gdzie nie si\u0119ga nadz\u00f3r nauczyciela? Kto zatem b\u0119dzie odpowiada\u0142 za ewentualne patologie, kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 tam wydarzy\u0107.<\/p>\n\n\n\n W\u0105tpliwo\u015bci takie mo\u017cna mno\u017cy\u0107: wszak krytyka zachowania ucznia albo jego post\u0119p\u00f3w w nauce mo\u017ce zosta\u0107 uznana za jego poni\u017canie, a rozdzielenie bij\u0105cych si\u0119 nastolatk\u00f3w – za u\u017cycie wobec nich si\u0142y fizycznej.<\/p>\n\n\n\n Jak wida\u0107 nie spos\u00f3b jest w dynamicznej szkolnej rzeczywisto\u015bci okre\u015bli\u0107 precyzyjnie niew\u0142a\u015bciwe zachowania, gdy w istocie nie samo zachowanie, ale jego intencja i sytuacyjny kontekst przes\u0105dzaj\u0105 o jego niew\u0142a\u015bciwo\u015bci. Jednak\u017ce ustawowy wym\u00f3g tworzenia list zachowa\u0144 niew\u0142a\u015bciwych \u2013 dodatkowo obwarowany sankcja karn\u0105 za ich brak – grozi wylaniem dziecka z k\u0105piel\u0105 i sprawi, \u017ce zwyk\u0142e, naturalne okazanie serdeczno\u015bci stanie si\u0119 podejrzane lub wr\u0119cz zabronione.<\/p>\n\n\n\n Tak dzieje si\u0119, gdy pa\u0144stwo wkracza i usi\u0142uje szczeg\u00f3\u0142owo regulowa\u0107 kwestie nale\u017c\u0105ce do sfery etyki. Standardy te stan\u0105 si\u0119 wi\u0119c niew\u0105tpliwie narz\u0119dziem w r\u0119kach zideologizowanych aktywist\u00f3w, roszczeniowych rodzic\u00f3w czy skonfliktowanych mi\u0119dzy sob\u0105 pedagog\u00f3w. Z pewno\u015bci\u0105 te\u017c nie poprawi\u0105 bezpiecze\u0144stwa dzieci, bo nie zale\u017cy ono od najlepiej nawet skonstruowanych przepis\u00f3w, tylko ludzkiej przyzwoito\u015bci, wra\u017cliwo\u015bci, poczucia obowi\u0105zku. Przysporzy za to omawiana ustawa biurokratycznej mitr\u0119gi w szko\u0142ach, a pojedyncze przypadki zg\u0142aszania narusze\u0144 standard\u00f3w ochrony ma\u0142oletnich b\u0119d\u0105 mia\u0142y wp\u0142yw na zachowanie og\u00f3\u0142u pedagog\u00f3w, kt\u00f3re stanie si\u0119 jeszcze bardziej asekuracyjne.<\/p>\n\n\n\n Warto w tym miejscu, tytu\u0142em konkluzji, zacytowa\u0107 najbardziej chyba trafne spostrze\u017cenie autora \u201eElephantiasis prawodawczej\u201d: \u201eIm wi\u0119cej praw, tym mniej prawo\u015bci\u201d. Idealnie podsumowuje ono niniejsze rozwa\u017cania i niestety nie nastraja optymistycznie na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Adam Szelfer<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" S\u0105 teksty, kt\u00f3re si\u0119 nie starzej\u0105 i mimo up\u0142ywu czasu zadziwiaj\u0105 trafno\u015bci\u0105 spostrze\u017ce\u0144, bezb\u0142\u0119dn\u0105 ocen\u0105 zjawisk i diagnoz\u0105 problem\u00f3w. Do takich zaliczam pisma prof. Feliksa Konecznego odnosz\u0105ce si\u0119 do szeroko…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":177,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/176"}],"collection":[{"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=176"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/176\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":178,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/176\/revisions\/178"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/177"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=176"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=176"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/innymzdaniem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=176"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}